اهداف سونوگرافي در سه ماهه اول بارداري و اهداف سونوگرافي در سه ماهه دوم بارداري
هدف از سونوگرافي 3 ماهه سوم
1- بررسي رشد جنين .
2- تعيين موقعيت جفت .
3- بررسي وضعيت قرارگيري جنين و تعين نوع زايمان ( زايمان طبيعي و يا سزارين ) .
4- انجام تست سلامت جنين ( بيوفيزيکال ) و بررسي نرمال بودن حجم مايع آمنيوتيک .
در صورتي که در سونوگرافي هاي 3 ماهه اول و دوم بارداري شامل تست غربالگري 3 گانه ( NT و تست هاي آزمايشگاهي ) و آنومالي اسکن طبيعي باشند معمولاً ضرورتي چنداني به انجام سونوگرافي در 3 ماهه سوم احساس نمي شود و در صورتي که ماما يا متخصص زنان با انجام معاينات لازم پيشرفت حاملگي را طبيعي تشخيص بدهند معمولاً بعد از 30 هفتگي يک سونوگرافي براي تعيين وضعيت قرارگيري جنين ، رشد جنين و وضعيت کلي آن درخواست مي شود .
ولي اگر حاملگي هاي قبلي شما با مشکل مواجه بوده و يا اينکه شما مبتلا به ديابت و يا افزايش فشار خون باشيد احتمالاً در يک فواصل زماني منظم در سر تا سر حاملگي انجام سونوگرافي براي شما درخواست مي شود .
 
بررسي رشد جنين
يکي از شايع ترين دلايل سونوگرافي 3 ماهه سوم کنترل اين مسئله است که آيا رشد جنين شما نرمال است .
گاهي دکتر زنان و زايمان شما تشخيص مي دهد که جنين نسبت به سن واقعي خودش ممکن است کوچکتر يا بزرگتر باشد .
در اين حالت با انجام سونوگرافي و اندازه گيري به ويژه دور سر و دور شکم جنين بررسي مي شود که آيا اندازه گيري ها در محدوده نرمال است يا اينکه با سن واقعي مغايرت دارد .
اگر همه اندازه گيري هاي جنين در محدوده نرمال باشد احتمالاً شما يک بچه با وزن متوسط به دنيا خواهيد آورد . ممکن است دوهفته بعد از يک سونوگرافي مجدد درخواست شود چون بررسي رشد جنين در سونوگرافي هاي سريال نسبت به يک سونوگرافي تنها بهتر قابل ارزيابي است .
گاهي اندازه گيري ها نشان دهنده فقط يک جنين سالم ولي کوچک است که به طور نرمال در حال رشد است و فقط يک جنين کوچک براي آن سن حاملگي در نظر گرفته مي شود .
ولي گاهي مشخص مي شود که جنين عقب افتادگي رشد داخلي رحمي پيدا کرده است به ويژه اگر حجم مايع دور جنين هم کم شده باشد ، که در اين موارد بررسي هاي بيشتر به ويژه سونوگرافي کالر داپلر درخواست مي شود . به طور کلي تغذيه جنين براي رشد از طريق جريان خون جفت تأمين مي شود .
علل عقب افتادگي رشد جنين به دو دسته علل مادري و علل جنيني تقسيم مي شود . براي بررسي علل مادري بايد وضعيت شريان هاي رحمي مادر که جريان خون جفت را تأمين مي کنند بررسي شود که در بررسي کالر داپلر اين شريان ها بررسي شده و وضعيت آن ها مشخص مي شود .
اگر جريان خون مادر به جفت طبيعي باشد آن وقت بايد دنبال علل جنيني عقب افتادگي رشد جنين بود . در ارتباط بين جفت و جنين از طريق بند ناف مي باشد که داراي دو شريان و يک وريد است .
در مرحله بعدي از بررسي کالر داپلر مشخص مي شود شرايين نافي طبيعي دارد به احتمال زياد تمام مواد غذايي مورد نياز براي رشد خودش را دريافت مي کند و اگر مشخص شود که در اين عروق دچار مشکل هستند در مرحله بعدي بايد ساير عروق جنين از جمله عروق داخل مغزي جنين هم بررسي شود تا شدت مشکل جنين مشخص گردد و حتي گاهي به دليل وضعيت وخيم جنين ممکن است انجام زايمان زودرس لازم باشد .
 
اگر خانمي مبتلا به فشار خون بالا باشد ، اين مسئله مي تواند روي جريان خون به جنين تاثير داشته باشد ، بنابراين در اين موارد نياز به سونوگرافي پيگيري و سونوگرافي کالر داپلر منظم جهت بررسي رشد جنين مي باشد .
اگر جفت در هفته 18-20 حاملگي موقعيت پايين داشته باشد ، بايد مجدداً در هفته هاي 32-34 حاملگي بررسي شود که آيا همچنان موقعيت پايين ( جفت سر راهي ) دارد يا نه .
در اين زمان اکثر جفت ها به طرف بالا حرکت مي کنند و از دهانه رحم دور مي شوند ولي تعداد اندکي نياز به تکرار سونوگرافي دو هفته بعد دارند .
اگر همچنان موقعيت جفت پايين باشد بايد يک سونوگرافي واژينال انجام شود تا مشخص شود چه مقدار به دهانه گردن رحم نزديک است .
جفتي که خيلي نزديک به دهانه گردن رحم باشد (( جفت سر راهي )) ناميده مي شود که در اين موارد امکان زايمان طبيعي وجود ندارد ولي اين حالت خيلي شايع نيست چون هرچند يک سوم از جفت ها در ابتداي حاملگي موقعيت پايين دارند ولي فقط تعداد اندکي از آنها در انتهاي دوران بارداري همچنان در اين موقعيت باقي مي مانند .
 
بررسي وضعيت قرارگيري جنين
چگونگي قرارگيري جنين در 3 ماهه سوم براي تصميم گيري نوع زايمان ( طبيعي يا سزارين ) اهميت ويژه اي دارد . قرارگيري جنين مي تواند به صورت سفاليک ( سر داخل لگن ) ، صورت يا عرضي باشد .
چرخش جنين تا هفته 20 و حداکثر تا هفته 28 بايد رخ دهد . در هفته 28 بارداري ، جنين بزرگ است و چرخيدن به حول يک محور کاملا دشوار مي شود ولي باز هم احتمال جابه جايي وجود دارد و هر تغييري به دليل اينکه نوع زايمان را تعيين مي کند مهم است .
ولي بعد از 37 هفته اگر لگن جنين شما به طرف پايين باشد و سر در بالا قرار گرفته باشد در اين حالت اکثراً نياز به سزارين است .
 
انجام تست سلامت جنين ( تست بيوفيزيکال ) :
در مواردي که در 3 ماهه سوم بارداري شما احساس مي کنيد که حرکات جنين شما کاهش پيدا کرده است ، براي اطمينان از سلامت جنين معمولاً متخصص زنان يا ماما براي شما تست سلامت جنين را درخواست مي کنند .
در اين تست 5 فاکتور مهم دخيل در سلامتي جنين بررسي مي شود :
1- حرکات تنفسي جنين
2- حرکات خود جنين
3- توان عضلاني جنين
4- حجم مايع آمنيوتيک
5- تست بدون استرس
معمولاً در مراکز سونوگرافي چهار مورد اول چک مي شود و نتيجه آن با نتيجه تست بدون استرس که اکثراً در بيمارستان ها انجام مي شود جمع بندي مي شود .
براي کنترل 4 مورد اول در مراکز سونوگرافي معمولاً حداکثر تا 30 دقيقه وقت لازم است . کنترل حرکات تنفسي ، حرکت جنين و توان عضلاني جنين بستگي دارد و اکثراً در صورت سالم بودن جنين در مدت کوتاهي هر 3 مورد کنترل مي شوند .
اندازه گيري حجم مايع آمنيوتيک هم که ارتباطي با جنين ندارد و به روش خاصي اندازه گيري مي شود .
نتايج تست بيوفيزيکال از هفته 30 بارداري به بعد قابل اعتماد است و زودتر از اين زمان نبايد درخواست شود